Ahmet Ağaoğlu Kimdir ?

Yazar, bilim adamı. Türkçülük akımının öncülerindendir. Azerbaycan’ın Şuşa kasabasında doğdu. İlk ve orta öğrenimini Şuşa’daki Rus okulunda tamamladı. Aynı yıllarda Arapça ve Farsça’yı öğrendi. 1888’de Petersburg’da Politeknik Enstitüsü’ne girdi. Bir yıl sonra da Paris’e giderek Sorbonne Üniversitesi‘nde okudu.

Azerbaycan Türkleri arasında Avrupa’ya öğrenim için giden ilk Türkler’den biri de Ağaoğlu Ahmed’dir. Paris’te iken “Doğu dilleri”, “Şark Akvamı Tarihi” gibi birçok kürsüleri de takip etti. İlk makalesini Fransızca olarak yazdı. Ondan sonra Azerbaycan’a dönerek gazeteciliğe başladı. Ailesi Türkiye’ye göç edince Ağaoğlu Ahmed Bey, bu yeni ülkede siyasî hayata atıldı. 1915’de Afyonkarahisar milletvekili seçildi. Ağaoğlu Ahmed Bey, siyasi faaliyetleri yanında Osmanlı İmparatorluğu’nun ikinci Meşrutiyet döneminde belli başlı düşünce akımlarından Türkçülüğün önemli temsilcilerinden biri olmuştur. Devrin siyasî iktidarı ittihat ve Terakki içinde görev almış nitekim, 1. Dünya Savaşı’ndan sonra, Millî Mücadele’nin ilk yıllarında bütün İttihat ve Terakki ileri gelenleriyle birlikte Malta’ya sürülmüştür. 1921’de serbest bırakıldıktan sonra Ankara’ya giderek Matbuat Umum Müdürlüğü yaptı. Sonra 2. ve 3. dönemlerde Büyük Millet Meclisi’ne katıldı. Aynı zamanda “Hakimiyet-i Milliye” gazetesinin baş yazarlığını da sürdürüyordu.

Cumhuriyetin ilk yıllarında çok partili dönemin uygulamalarından sayılan ve Fethi Bey’in liderliğini yaptığı Serbest Fırka’ya katıldı. Fırkanın genel sekreteri olarak CHP’ye karşı tavır aldı. Bu arada yeni kurulan Ankara Hukuk Fakiiltesi’nin Hukuk-ı Esasiye profesörlüğüne tayin edildi. Serbest Fırka’nın kapatılmasından sonra siyasî hayattan çekilerek İstanbul Hukuk Fakültesi’ne nakledildi. Çeşitli gazetelere de yazılar yazıyordu. 1933 yılında emekliye ayrıldıktan sonra da yazı hayatına devam etti. 1939 yılında 70 yaşında iken İstanbul’da öldü. Feriköy Mezarlığı’na gömülmüştür. Ahmed Ağaoğlu, 1894’de Azerbaycan’da bulunduğu sıralarda millî duyguların kuvvetlenmesi için çalışmalar yapmış, gazeteler çıkarmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’ nda ise Meşrûtiyet’in ilanından sonra “Tercüman-ı Hakikat” ve Fransızca, “Jöntürk” gazetelerinde aynı duyguları uyandırmayı ve kuvvetlendirmeyi hedef alan yazılar yazdı. İttihatçılar arasına katıldığı zaman bu cemiyete Türkçülük akımının yayılmasına çalıştı. “Türk Yurdu” dergisi ve “Türk Ocakları ’nın ileri gelenlerinden oldu. Fransızca Ve Rusça yayınlanan gazetelerden başka I. Dünya Savaşı sırasında “Tercüman-ı Hakikat”, daha sonra Yusuf Akçura ve diğer arkadaşlarıyla kurduğu Türk Yurdu ve Kültür dergilerinde yazılar yazmış, arasıra İslam, Sebilurreşad, Cumhuriyet’ten sonra ise Yeni Mecmua, Yedi Gün dergilerinde ve Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerinde makaleler yayınlanmıştır. Bir aralık Akın gazetesini de çıkarmıştır.

Eserleri: Şiî Mezhebi ve Menbaları (1982), İslam ve Ahund (1900), İslamlıkta Kadın (1901), Üç Medeniyet (1927), Türk Teşkilat-ı Esasiyesi (1925-1929), Hindistan ve İngiltere (1927-28), Türk Hukuk Tarihi (1931-1933), Serbest İnsanlar Ülkesinde (1936), Devlet ve Fert (1936), Ben Neyim (1936), İran ve Inkılab (1941), Gönülsüz olmaz (1942), İhtilal mi, İnkılap mı (1942), Serbest Fırka Hatıraları (1930).

16 / Tem / 2018