Divan Nedir ?

Divan, Müslüman milletlerin kullandığı, Farsça asıllı müşterek bir kelimedir. Çeşitli anlamları vardır:

1-    Resmi kayıtların (mesela bir ülke veya belde ile ilgili devlet hesaplarının) tutulduğu, yazıldığı defter.

2-    Devlet idaresi ile görevli şahısların topluluğu, meclis, kurul: Divan-ı ali, divan-ı kebir, divan-ı hümayun.

3-    Bugünkü bakanlar gibi başında bir yüksek görevlinin bulunduğu teşkilat: istifa divanı (maliye bakanlığı).

4 - Herhangi bir konuda yazılmış, derlenmiş,düzenlenmiş eser, Kitap: Divanu Lügati’t-Türk gibi (Burada büyük sözlük anlamında). Birden çok şairin seçme şiirlerinin toplandığı antolojilere de divan denirdi. Sonra bir tek şairin şiirlerinin toplandığı kitaplara denilmeye başlandı. Daha sonra da kendine mahsus bir sırası, düzeni olan, bir şaire ait şiir kitaplarına divan denildi. Divan Edebiyatı tabiri de buradan çıkmıştır. Böyle tam bir klasik divanda şu türde manzumeler, şu sıra ile bulunurdu : tevhid, münacat, na't, kasideler. Mühim işlerin, olayların, yeni yapılan binalarm tarihini belirten tarih manzumeleri; kafiyelerinin alfabetik sırasına göre dizilmiş gazeller, rübailer, kıt'alar, murabba, muhjammes v.s. gibi 4’lü, 5’li, 6’lı şekiller, tuyuglar, şarkılar, terci ve ter-kib-i bendler, lugazler, muammalar ve mesneviler. Bu kitapların (divanların) ayrıca adı olmaz, şairlerinin ismi ile anılırlardı : Fuzuli Divanı, Nef’i Divanı gibi.

5-    Mahkeme. Halen bu manada kullanılıyor: Divan-ı ali, divan-ı harb, yüce divan gibi.

6-    Sedir, kanepe: bu manada da halen kullanılıyor. Bunlardan başka arşiv, birkaç köyü içine alan idari birlik, kervansaray büyük han manaları da vardır.

7-    Halk edebiyatinda aruzun belli kalıplarıyla söylenen bir nazım şekli.

8-    Bir büyüğün veya amirin karşısında elleri öne kavuşturarak saygılı bir vaziyette durmak. Bu, divan durmak veya elpençe divan durmak şeklinde ifade edilir.

9-    Türk musikisinde bir şekil. Güfte ve üslub bakımından hususiyet taşır, (fakat güftelerin hepsi halk şiirinin “divan” şekline uymaz). Basit, samimi, lirik, fazla süsten uzak bestelenen şarkı formu eserlerdir. Halk musikisinde sahibi bilinmeyen böyle başarılı divan’lar olduğu gibi, klasik musikide de vardır. II.Mahmud’un hicaz, Nevrez Paşa’nın şehnaz ve uşşak, Subhi Ziya Özbekkan’ın hicaz divanları, Türk musikisinin üstün eserleri arasında sayılır.

09 / Tem / 2018