Erzurum ve Sivas Kongreleri

Milli Mücadelede önemli bir yere sahip olan Erzurum ve Sivas kongreleri ile dağınık bir halde olan Kuvay-ı Milliye birlikleri tek bir çatı altında birleştirilerek düzenli orduya giden yolda en önemli adımlar atılmıştır.

Erzurum Kongresi

Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti ile Doğu Anadolu Müdafai Hukuk Cemiyetleri tarafından Doğu Anadolu ve Doğu Karadenizde bir Ermeni ve Pontus Devleti kurulmasını engellemek amacıyla organize edildi.

 Kongre, 23 Temmuz 1919 da ilk toplantısını yaparak başkanlığına Mustafa Kemal Paşa’yı seçti. 7 Ağustos’a kadar devam eden kongrenin en mühim başarısı Misak-ı Millî olarak tanınan belgenin ilk nüshasını hazırlamak oldu. Kongre esnasında Mustafa Kemal Paşa’yı tutuklama emrini alan Kazım Karabekir Paşa, bu emre riayet etmeyeceğini bildirdi. Kongre’de alınan prensip ve kararların başlıcaları şunlardır:

Erzurum Kongresinin Maddeleri

  1. Millî sınırlar içinde bulunan vatan parçaları bir bütündür. Birbirinden ayrılamaz.
  2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı Osmanlı Hükümeti’nin iş yapamaz duruma gelmesi halinde, millet topyekun kendisini savunacak ve direnecektir.
  3. Vatanı ve istiklali korumaya İstanbul Hükümeti muktedir olmadığı takdirde, bu gayeyi gerçekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet üyeleri Millî Kongre’ce seçilecektir. Kongre toplanmamışsa, bu seçimi Heyet-i Temsiliye yapacaktır.
  4. Kuvayı Milliye'yi (Millî Güçleri) tek kuvvet tanımak ve Millî iradeyi hakim kılmak temel prensiptir.
  5. Hıristiyan azınlıklara siyasi hakimiyet ve sosyal dengemizi bozacak imtiyazlar verilemez.
  6. Manda ve himaye kabul olunamaz.
  7. Millî Meclis’in derhal toplanmasını ve hükümet işlerinin Meclis tarafından kontrol edilmesini sağlamak için çalışılacaktır. Kongrenin temel fikri, kayıtsız şartsız istiklal ve millî hakimiyet İdi.

Sınırları belirtilerek vatanın bir bütün olduğu ve parçalanamayacağı belirtilmekte, emperyalist devletlere de Türk'ün esir, va-tanının işgal edilemeyeceği ilan edilmekte idi.

Diğer taraftan Anadolu'nun batısında İzmir’in düşman işgaline uğramış yerlerinde ilk Kuvay-ı Millîye kurulmuş ve gerilla har-bine başlamıştı. Bunun yanında Hacim Muhiddin (Çarıklı) Beyin teşebbüsü ile 26-30 Temmuz 1919’da Balıkesir'de ve 16-25 Ağustos tarihleri arasında Alaşehir'de millî kongreler toplanmıştır. Bunlardan da gaye, düşmen işgaline karşı gelmek için millî birlikler kurmak ve bunu memlekete duyurmaktı.

Sivas Kongresi

29 Ağustos 1919’da M. Kemal Erzurum’dan Sivas’a hareket etmiş ve 2 Eylül’de Sivaslılar tarafından büyük bir gösteri ile karşılanmıştır. Erzurum Kongresi kararları ile milli kuvvetlerin hiç değilse bir bölgede teşkilatlanmasına girişilmiş bulunuyordu. Şimdi ise bütün vatana şamil bir birlik ve kuruluş meydana getirmek icap ediyordu. Sivas Kongresi bu maksatla toplanmıştır. Zaten daha önce Amasya Tamimi ile böyle bir kongrenin toplanacağı bildirilmişti.

4 Eylül 1919’da çalışmalarına başlayan Sivas Kongresi, başkanlığa Mustafa Kemal Paşa’yı seçti. Kongre, Anadolu ve Rumeli’de kurulmuş olan bütün Müdafaa-i Hukuk-u Millîye Cemiyetleri’ni “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı ile bir tek cemiyet haline getirdi. Bu suretle Milli teşkilat bütün vatana teşmil edildi. Manda fikri kesinlikle reddedildi.

Erzurum Kongresi ile kurulan Heyet-i Temsiliye, daha da genişletilerek başkanlığına tekrar Mustafa Kemal Paşa getirildi. Mustafa Kemal Paşa, 23 Nisan 1920’ye kadar Heyet-i Temsiliye Başkanı sıfatıyla memleket meselelerine vaziyet etmiştir.

02 / Tem / 2018