Hoca Ahmet Yesevi

ahmet yesevi

Sûfî, şair ve tarikat kurucusu. Hoca Ahmed Yesevî’nin hayatı hakkındaki bilgilerin çoğu menkîbelere dayanır. Anadolu’da tarihî-edebî kişiliğinden çok, destanî kişiliğiyle tanınmıştır. Rivayete göre; İbrahim adlı bir şeyhin oğlu olan Ahmed Yesevî, Türkistan’da Sayram şehrinde dünyaya geldi. Küçük yaşta babasının ölümü üzerine Hocay’dan gelen Şeyh Arslan Baba’nın himayesinde büyüdü. Bazı olağanüstü halleriyle küçük yaşta çevresindekilerin dikkatini çekti. Yaşı ilerleyince Arslan Baba’nın isteği üzerine Buhara’ya gitti ve orada Şeyh Yusuf Hamedanî'ye intisap etti. Şeyhi ölünce, üçüncü halîfesi olarak onun postuna oturdu. Fakat daha önce kendisinden Türkistan’da hizmet etmesi istendiğinden tekrar Yesi’ye döndü ve burada kurduğu Yesevîyye tarikatı vasıtasıyla müridler yetiştirip İslamî inancı yaymaya çalıştı. Sirderya, Taşkent ve bu bölgedeki bozkırlarda yaşayan göçebe Türkler arasında büyük bir süratle yayılan Yesevîyye tarikatı, bu bölgede İslamiyet’in yayılması yönünden etkili oldu. Mürîdlerinin birçoğunu, henüz İslamiyet’i yeni kabul etmiş Türkmen gençleri teşkil ediyordu. Geleneğe uyarak, altmış üç yaşını geçince; Yesi’deki dergahının yanına yaptırdığı çilehaneye çekildi ve ölümüne kadar orada kaldı. 1166 Senesinde vefat etti. Daha sonraki tarihlerde Timurlenk, Yesi’ye girince mezarının üzerine bir türbe ve camiden meydana gelen büyük bir imaret yaptırdı.
Daha çok didaktik şiirler yazan Ahmed Yesevi, edebî bir şahsiyet olmaktan çok kurduğu tarikat ile birçok mürîd yetiştirdi ve bu mürîdler XIII. yüzyıldan itibaren Anadolu’da yaşayan Türk halkının İslam dinini öğrenmesinde önemli rol oynadı. Bir bakıma, aynı tarihlerde Arap ordularının savaşlarda yaptığı işi, Yesevî mürîdleri değişik bir şekilde ve daha etkili bir yoldan gerçekleştirdi. Daha çok ‘‘Horasan erleri” veya “Horasan erenleri” diye şöhret kazanan Yesevî mürîdleri, eski İran kültürünün hüküm sürdüğü bölgede faaliyet göstermekle birlikte hiçbir zaman Acem mutasavvıflarının etkisinde kalmadılar.
Eserleri: Bilhassa tasavvufî konuda Yesevî’nin en önemli ve kendi sahasındaki tek eseri Divan-ı Hikmet’dir. Hikmet adı altında ve sade bir halk diliyle yazılan şiirlerden müteşekkil olan bu Dîvan, çeşitli tarihlerde İstanbul, Taşkent ve Kazan’da basılmıştır. Zaman zaman aruz veznini de kullanan Yesevî, Hikmetlerinde hece veznini tercih etmiştir. Şiirlerinin konularını Allah ve Peygamber sevgisi, bazı ünlü İslam sûfîlerine ait menkıbeler, dervişliğin zorluğu ve fazileti, dünyanın faniliği, dünya malının hor görülmesi gibi daha çok dinî motifler teşkil eder.

11 / Haz / 2018

Yorum Yazınız