Leyla ile Mecnun Hikayesi

leyla ile mecnun

İslam (Arap, Fars-İran, Türk, Urdu-Pakistan) edebiyatlarında yüzyıllardan beri işlenmiş bir aşk hikayesinin kadın (Leyla) ve erkek (Mecnun) kahramanları. Bu konuyu işleyen eserler de aynı adı taşırlar. Aslı, bir Arap halk hikayesidir.

Leyla ve Mecnun Hikayesi:

Necd çölünde yaşayan Benî Amir kabilesinden Kays (Mecnun) Leyla'ya aşık olur. Kabîle gelenekleri ve bazı sebepler yüzünden Leyla’nın babası, kızını Kays’a vermez. Başkası ile evlendirir. Kays, aşk acısı ile aklını kaybeder. Bu sebeple kendisine “Mecnun” (deli) denir. İyi olması için babası onu Mekke ve Medine’ye götürür.

Fakat Mecnun, orada iyi olmak değil, aşkının ve dolayısıyle ıztırabının artması için dua eder. Bu vaziyette çöllere düşer, vahşî hayvanlarla dost olarak yaşar. Kays (Mecnun)’ı sevmekte olan Leyla da aşkının acısına dayanamıyarak ölür.

Leyla'nın ölüm haberinden sonra daha çok üzülür, yanık şiirler söyleyerek çöllerde dolaşır. Sonunda, o da, acı içinde ölür.

Arap halk söylentilerinde aslı bu olan hikaye, şairler tarafından işlenmiştir. Mutasavvıf şairler, hikayeyi “Allah aşkı” ile ilgili yorumlarla zenginleştirmişlerdir.

İran Edebiyatı’nda Türk asıllı Genceli Nizamî (öl. 1204), 1188’de (Farsça) Leyla ve Mecnun adlı mesnevisini yazmıştır. Nizamî’nin bu eseri, kendisinden sonraki bütün şairlerce örnek ve asıl kabul edilmiştir. Nizamî, Araplarda anlatılan rivayetlerde değişiklikler yaptığı gibi, konuyu işleyen her şair de kendi anlayışına göre hikayeye yeni unsurlar katmış veya bazı hususları çıkarmıştır. Mesela hikayenin sonunda bazı eserlerde Mecnun Leyla’nın mezarına kapanarak, bazılannda da Leyla Mecnun’un mezar başında ölür. Şairine göre, çevre ve tabiat şartları değişik olur, şairlerin hikayede ağırlık verdikleri yerler değişir.

Urduca’da (Pakistan) da işlenen bu konu, XV. yüzyıldan beri bütün Türk lehçelerinde otuz kadar şair tarafından, ele alınmıştır. Leyla ile Mecnun hikayesi ya tercüme edilmiş veya yeniden yazılmıştır. En meşhur ve başarılı ikisi Ali Şir Nevaî (1441 -1501) ile Fuzulî (öl. 1556)’nin eserleridir. Bu iki büyük şair hikayeye yeni ve şahsi bir yorum getirmiş, yeni ve samîmî bir ruh kazandırmışlardır. Fuzulî’nin çok meşhur olan Leyla vü Mecnun’u edebiyatımızın şaheserlerinden biridir.

Leyla ile Mecnun, bir halk hikayesi olarak da dünyanın her tarafındaki Türkler arasında yaygındır. Karagöz oyunlarına da girmiştir. Azerbaycan’da Fuzulî’nin eseri opera haline getirilmiştir.

14 / Haz / 2018

Yorum Yazınız