Mümtaz Turhan

Mümtaz Turhan (1908-1969) Türk psikologu ve fikir adamı. Aslen Erzurumlu’dur. İlk öğrenimini Kayseri’de ve orta öğrenimini de, Bursa ve Ankara’da tamamladıktan sonra, 1928’de psikoloji öğrenimi yapmak üzere, devlet bursuyla Almanya’ya gönderildi. Berlin ve Frankfurt üniversitelerinde öğrenimini tamamlayarak, doktor ünvanıyla yurda döndü (1935).

Asistan olarak İstanbul Üniversitesi’ne tayin edilen Turhan, 1939’da tecrübî psikoloji doçenti oldu. 1940’da gönderildiği İngiltere’de sosyal psikoloji ve antropoloji literatürüyle ufkunu genişletti. Bu konudaki tezini sonradan Türkçe olarak yayınladığı Kültür Değişmeleri (1951) adlı eseriyle ortaya koydu ve haklı bir üne ulaştı.

1950’de profesörlüğe yükseltildi. 1949-51 yılları arasında Birleşmiş Milletler Sosyal Komisyonu’nda Türkiye temsilciliği de yaptı. 1952’de tecrübî psikoloji kürsü başkanlığına getirildi. Turhan, Kültür Değişmeleri’nde günümüzün sosyal psikolojisinin en önemli konusu saydığı kültür değişmelerinin faktörlerini gözden geçirir. Bir kültür tesirinin ne derecede değişmeyi doğurabileceğini incelemek için kültür antropolojisi temellerine dayanarak türlü topluluklar üzerinde araştırmalara başvurur.

Ünlü Psikolog ve yazar Mümtaz Turhan, Maarifimizin Ana Davaları ve Bazı Hal Çareleri (1954) adlı eserinde Türkiye’de uygulanmakta olan milli eğitim sistemine karşı çıkan Turhan, geri kalmışlığımızın sebebini okur yazar azlığında aramamak gerektiğini, asıl eksiğimizin birinci sınıf adamdan, türlü dallarda ihtiyaç duyulan uzmanlardan ileri geldiğini öne Sürer. “Garplılaşmanın Neresindeyiz?” (1958) de Türk eğitim sistemini “dünyanın en münbit topraklarından birisi ortasından akan büyük bir nehrin sularına dokunmadan dönen, muazzam bir çarka benzeten” Turhan, sözde aydınlarla güçlüğün yenile-meyeceğini işaret eder ve ilim bakımından techiz edilmiş birinci sınıf insan unsuruyla garplılaşmanın gereğini savunur.

Bunlardan başka, Almanca ve İngilizce eserleri de olan Turhan’ın Kretschmer Tiplerinin Münevver Bir Türk Grubu Arasındaki Dağılışına Ait Bir Tetkik (1940); Yüz İfadelerinin Tefsirine Ait Bir Tetkik (1941); Köyde Yapılacak Araştırmalarda Kullanılacak Metodlar Hakkında (1957), Teknik Değişmelerin Sosyal Tesirleri (1958), Atatürk İlkeleri ve Kalkınma (1964) v.b. gibi inceleme yazıları ve eserleri vardır.

27 / Haz / 2018

Yorum Yazınız