Osman Turan Hayatı ve Eserleri

TURAN, Osman (Çaykara, Soğanlı köyü 1914 - İstanbul 1978), Büyük Türk tarihi bilgini, fikir ve siyaset adamı.

Babası, köylerinde Kuranoğulları diye anılan aileden. I. Dünya Harbi’nde Kafkas Cephesi’nde şehit düşen Hasan Ağa’dır. İlkokulu Çaykara’da, ortaokulu Bayburt’ta okudu. Liseye Trabzon’da başladı, Ankara’da bitirdi ve D.T.C.F.’ne girdi. 1940’ta bu fakülteden mezun oldu. Fakültede Ord. Prof. M. Fuad Köprülü’nün gözde öğrencisi idi. On İki Hayvanlı Türk Takvimi (1941) adlı tezle doktorasını verdi. Doktora jürisinin başkanı Prof. Köprülü idi. 1944’te doçent oldu ve mezun olduğu fakültede Orta Çağ Türk-İslam Tarihi derslerini okutmağa başladı. Böylece ilmi çalışmalarının konusu Orta Asya Türk tarihinden, Selçuklular ve özellikle Anadolu Selçukluları tarihine kaydı. Anadolu Selçukluları tarihi, Osman Turan’ın İlilmi çalışmalarının esas konusunu teşkil etmiştir.

1948’de Paris’te toplanan milletlerarası şarkiyatçılar kongresine Selçuklu Türkiyesi’nde Toprak Hukuku adil tebliğle katıldı. Bu tebliğde Osmanlı miri (beylik) arazi sisteminin Selçuklular’dan geçtiğini, onların da Türkler’in göçebelik devrindeki sistemi geliştirmiş bulunduklarını, yani Osmanlı ve Selçuklu iktisadi ve askeri düzeninin temeli olan bir sistemin milli mahiyetini ortaya koyuyordu. 1948-1950’de Paris ve Londra’da araştırma ve incelemelerde bulundu, Bruxelles’de toplanan UNESCO konferanslarına katıldı. 1951’de profesörlüğe yükseltildi. 1954’te Trabzon’dan Demokrat Parti listesinden milletvekili seçildi, milletvekilliği 27 Mayıs 1960’a kadar devam etti. 1958’de Türk Ocağı merkezinin Ankara’ya nakli üzerine Türk Ocağı genel başkanlığı yaptı. Bu yıllarda, Türk milliyetçiliğinin tarihi organı olan Türk Yurdu dergisinin, bütün seçkin ilim, fikir ve san’-at adamlarının katılmasıyla, çok seviyeli ve kaliteli şekilde yeniden çıkmasını sağladı. Bu dergide kültür, toplum, milliyetçilik mes’elelerimiz hakkında çok değerli makaleler yayınladı. 1960 ihtilalinde bütün D.P. milletvekilleri gibi tutuklanıp Yassıada’ya gönderildi. 16,5 ay tutuklu kaldı. Yassıada’dan beraat ederek çıktı. D.P. önderleri ile ihtilaflı olduğu halde, Yassıada’da bundan istifadeye tenezzül etmedi, orada medeni cesareti ve mertliği ile dikkatleri çekti, hayranlık topladı. Beraat ettikten sonra tekrar D.T.C.F.’ne dönmek istedi. Şahsi kıskançlık, fikri ve siyasi husumet dolayısıyle, mezun olduğu, hocalık ettiği bu fakülteye dönüşü engellendi. Danıştay kararı ile müktesep hak sayılarak maaşları ödendiği halde, fiili dönüşüne yine de imkan verilmedi. Bir nevi mecburiyet halinde, yeniden siyasete döndü. 1964’te Adalet Partisi genel başkan yardımcılığına seçildi. 1965’te Trabzon’dan tekrar milletvekili oldu. Siyasete mizacı müsait değildi. 1969’da siyasetten çekildi. 24.4.1972’de D.T.C.F.’-nden emekliye ayrıldı. Vefat tarihi 17 Ocak 1978’dir. Osmanlı hanedanından Satıa Hanımefendi ile evli bulunan Osman Turan'ın çocuğu olmamıştır.

Osman Turan ciddi ilim adamı formasyonu, sağlam karakteri, yüksek medeni cesareti, doğruluğu ve tok sözlülüğü, çok geniş fikri ihata kabiliyeti, Türklük’le ilgili geniş ve sağlam bilgisi, muktedir kalemi ile tanınmış bir şahsiyetti. Arkadaşı ve meslektaşı Prof. Dr. M. Altay Köymen, onun “dünyada ve Türkiye’de, İlmi çalışmalarının büyük kısmını Türklerin yeni vatanı Anadolu’ya hasreden İlk tarihçi” ve Selçuklular Zamanında Türkiye (1971) isimli eserinin “Anadolu Selçukluları devrine dair şimdiye kadar bütün dünyada yazılmış en mufassal kitap” olduğunu belirtmektedir.

Selçuklular Tarihi ve Türk - İslam Medeniyeti (1965), onun birinci sınıf eserlerindendir. Hem Selçuklu tarihine dair yeni bilgiler vermiş, hem de Türk milletinin dünya çapında oynadığı rolü belirtmiştir. Türk milletinin, çökmekte olan İslam dünyasını nasıl kurtarıp yükselttiği ve Türk yükselişinin sebepleri İlmi bir şekilde bu eserde ortaya konmuştur. Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi (2 Cİlt, 1969), tek başına nesillerin milli istikamette terbiye edilmesine kifayet edebilecek dev bir eserdir. İsminde ifade edilen ülküyü, tarihte Türk büyüklük ve üstünlüğünü yaratan manevi faktörleri, fikir ve inançları, bütünüyle Türk devlet anlayışını tarihi ilmi delilleri ile sergiler. Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi (1973) de sahasında benzeri olmayan kaynak eserlerindendir. Selçuklular ve İslamiyet (1971), Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar (1958), İslam Ansiklopedisindeki Selçuklularla ilgili maddeleri, diğer İlmi eserleridir. Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik (1964), Türkiye'de Komünizmin Kaynakları (1965), Vatanda Gurbet (1980), Türkiye’de Siyasi Buhranın Kaynakları (1980) değerli makalelerini bir araya getiren kitaplardır.

09 / Tem / 2018